11 ) ميرزا محمد بن على بن ابراهيم الاسترآبادى مؤلف كتب الرجال [ - 1028 ه ق ] « 1 » : منسوب است به‌سوى بلدهء استرآباد كه يكى از بلاد مازندران است . از اكابر علماى رجال و اعاظم اصحاب فضل و كمال است . در تحقيق علم رجال و ضبط احوال ايشان ميان متأخرين اماميه ممتاز بوده و كتاب منهج المقال كه مشهور به رجال كبير است جامع مضامين اكثر كتب رجاليه است و در آن استيعاب ، نقل عبارات رجال كشّى و نجاشى و فهرست شيخ طوسى و غير اين‌ها بعينها فرموده حتى كه كتابى به اين وصف در تصانيف ديگر علماى متأخرين به نظر نرسيده . صاحب خلاصة الاثر فى اعيان المائة الحادى عشر كه از معتمدين اهل سنت است در ترجمهء آن جناب نوشته : « محمد بن على بن ابراهيم الاسترآبادى نزيل مكة المشرفة ، العالم العلامة ، صاحب كتب الرجال الثلاثة المشهورة ، له مؤلفات كثيرة ، منها شرح آيات الاحكام ، و رسائل مفيدة ، و صيته بالفضل التام شايع ذايع و كانت وفاته بمكة لثلاث عشرة خلون من ذى الحجة سنة ثمان و عشرين و الف » . انتهى . صاحب لؤلؤة مىفرمايد كه : « ميرزا محمد بن على بن ابراهيم استرآبادى فاضل محقق و مدقق و عابد و پرهيزكار و عارف به احاديث و احوال رجال بود و از تصانيف او در علم رجال سه كتاب است : رجال كبير ، و رجال وسيط - كه اين هر دو در اين زمان موجود است - و سوم كتاب رجال صغير است كه بر آن واقف نشده‌ام . ديگر از تصانيف او شرح آيات الاحكام و حاشيه بر تهذيب حديث و ديگر رسائل متعدده است . وفاتش در مكهء معظمه به تاريخ سوم ماه ذيقعدهء سنهء يك‌هزار و بيست و هشت هجرى واقع شد . و او از شيخ ابراهيم پسر شيخ عبد العالى روايت داشت و محمد امين استرآبادى مصنف فوائد مدنيه از ميرزا محمد موصوف روايت دارد » . انتهى . سلسلهء روايت او كه به چندين واسطه به علامهء حلى مىرسد چنانچه در آخر كتاب منهج المقال و كتاب تلخيص المقال ذكر نموده و تاريخ تصنيف رجال كبير و نام و نسب خود را در آخر باب زاى معجمهء كتاب مذكور چنين نوشته : « تم الجزء الاول من كتاب منهج المقال فى تحقيق احوال الرجال على يد مؤلفه الفقير الى الله الهادى ، محمد بن على بن ابراهيم الاسترآبادى فى ثانى عشر ربيع الاول سنة اربع و ثمانين و تسعمائة » . سيد مصطفى تفرشى مؤلف نقد الرجال كه معاصر او بوده ذكرش به اين عنوان آورده : « محمد بن

--> ( 1 ) . لؤلؤة البحرين ، طبقات اعلام الشيعة ، ص 497 ، نقد الرجال ، ص 324 ، امل الآمل ، ج 2 ، ص 281 ، سلافة العصر ، ص 499 ، رياض العلماء ، ج 5 ، ص 116 .